Bu yazıyı okumadan çocuğunuzu ekrana maruz bırakmayın!

Son dönemlerde ülke ve hatta dünya çapında oldukça zor günler geçiriyoruz. Koronavirüs vakaları artış gösterdikçe tedbirler tam kapanmaya kadar gelmiş durumda. Bu durumdan ise en çok etkilenen hiç şüphesiz çocuklar. Peki çocukları bu süreçte maalesef en çok maruz bıraktığımız televizyon, tablet gibi teknoloji ürünlerinden nasıl koruruz? Ya da bu süreyi minumum seviyeye indirebilmek için neler yapabiliriz? Çocuklara ekran sınırı koyabilir miyiz? Bana en çok gelen sorulardan biri. ‘Ailecek izleyebileceğimiz film önerileri neler?

İşte tüm ebeveynlerin merak ettiği bu soruları, severek takip ettiğim Vizyon Koleji Yönetim Kurulu Başkanı Abdülkadir Özbek’e sordum.

Çocuk kurgu ile gerçeği ne zaman ayırt etmeye başlar?

Literatüre göre kişilik yapısında herhangi bir bozukluk yoksa 10 yaşından sonra bunu rahatlıkla ayırt edebilir. Bazı çocuklarda daha erken yaşlarda da gözlemlenebiliyor. Çocuk somut işlemler dönemindeyken (6-11) gerçeklik algısı henüz tam gelişmemiştir. Çocuk somut düşündüğü için izlediği filmlerdeki her şeyi vurmayı, ölmeyi izlediği her şeyi gerçek zanneder. Soyut işlemler dönemiyle birlikte soyut kavramları benimser ve gerçek ile sanalı ayırt etmeye başlar. 11 yaş sonrası hayatı daha soyut algılayabilir.

İzlediği dizi ve filmlerden bilinçaltına depolanan görüntüler çocuğun kişiliğini ne kadar etkiler?

Özellikle 0-7 yaş en çok etkilenen yaş grubudur.

Etkilenen başlıklar; Saldırganlık, korku-kaygı, kucak isteme, saldırganlık eğilimi, uyku bozuklukları, kekeleme, tuvalet alışkanlıklarında bozulma, güven sorunları, sosyal etkileşimden kopma, psikosomatik bozukluklar, benlik değerinde düşme, dikkat toplama sorunları ve depresyon eğilimi artmaktadır.

Ayrıca benmerkezci yapıyı beslemektedir. Örnek: Kardeşine ve arkadaşına karşı zarar verme gibi saldırgan davranışları tetikleyebilir. Duygularını yönetmekte zorlanabilir. Bu da sorumluluk duygusunu azaltabiliyor.

Yaşına uygun olmayan cinsel bilgilere sahip olabilir.

Ayrıca filmin  yönetmeni veya senaristleri vermek istedikleri kültürel değerleri (inanç, doğru yanlış kavramlar, gelenekler vb) çocuklara empoze edebilirler.

Bilinçaltını etkilemeyi hedefleyen gizli mesajlara “subliminal” adı verilir.

Bunlardan en çok kullanılanları :
1). Dijital ses dosyalarına gizlenen, duyulmayan sadece algılanan işitsel mesajlar
2). Gözle algılanamayacak kadar kısa süreyle ve sık patlayan flaşlar şeklinde sinema ya da televizyon görüntüsü yoluyla bilinçaltına itilen 25. kareler.
3). Reklam afişleri, logoları ve benzeri nitelikteki görsel malzemenin içine saklanmış şekil, kelime ve rakamlar.

Çizgi filmlerdeki 25. Kare çocuğu ne yönde etkiler?

Gördüğümüz bir anlık görüntü 24 küçücük kareden oluşur. İşte bu aralıktaki görüntüler kesilip, aralarına başka görüntüler atılarak 25inci kare oluşturulur ve bu son kare olan 25inci kare anlıktır. Genellikle görünmez sadece algılanır ve bilinçaltında kalır. Gördüğümüz şeyi kabul ya da red edebiliriz. Ancak bilinçaltına iletilen mesajlarda farkında olmadan bu seçeneğimiz ortadan kaldırılmış olmaktadır.

Bugün bu teknik; pek çok ünlü markanın reklam stratejilerinde kullanılmaktadır. Abur-cubur tarzı yiyecek ve içeceklerde aileler için büyük bir problem yaratmaktadır. En önemli çözüm bu tür yiyecekleri satın almamaktır.

Çocuklar için asıl tehlikeli olansa bugün ülkemizde yayımlanan ve çok beğenilen bazı yabancı çizgi filmlerde, 25. kare kullanılmakta ve bilinçaltına, şiddet, cinsellik, din-inanç ile alakalı pek çok veri girilmektedir. Bunları izleyen çocuklar anlamsız bir şiddet eğilimine, cinsellikle ilgili gereğinden erken yanlış bilgiler öğrenmeye özendirilmektedir.

Pandemi sürecinde televizyon çocukların hayatında maksimum ne kadar olmalıdır?

Amerikan Pediatri Birliği’ne göre,  toplam ekran zamanı çocuklarda bir iki saat ile sınırlanmalıdır. İki yaşından küçük çocuklar ise ekrana maruz bırakılmamalıdır.

Eğer izlenecek içerik ders izleme,  ödev ve belgesel ise bu durum abartılmamak koşuluyla süre dışında tutulabilir.

Uzmanların farklı görüşleri olmakla birlikte pratik hesap olarak; çocuğun yaşının yanına “0” ekleyerek hesaplama yapılabilir. Örnek: 7 yaşındaki bir çocuk “70” dakika izleyebilir (tüm teknoloji araçlarını kullanma süresidir).

Ekranların mümkün olduğunca beraber kullanılması ve içerik ile ilgili çocuklarla konuşmak faydalı olabilir.

Ailecek izlenilecek dizi-film kavramı kriteri nedir?

Çocuğunuzun gelişim yaşına uygun olduğunu düşündüğünüz filmlerdir. Literatürde genel izleyici logosu olan filmler veya yaş grubunu gösteren filmler olabilmektedir. Ancak yaş kriteri belirtilmesine rağmen riskli sahneler olabilmektedir. Bu nedenle ailenin medya okur yazarı olması, daha önceden filmi izleyerek karar vermesi uygun olacaktır. Mümkün olduğunca şiddet, korku cinsellik içermeyen dizi ve filmler olabilir.

Diyelim ki çocuğun izlememesi gereken bir dizi-film izleniyor ve çocuk hiç görmemesi gereken bir sahneye maruz kalıyor. Bu durumda ne yapmalıyız?

Olağan üstü tepkiler vermek yerine dikkatini farklı yöne çekmek gerekebilir.

Sonrasında izlenen sahnenin yaşına uyun olmadığı belirtilip, aklına takılan soru işaretleri yaşına uygun cevaplarla giderilmelidir.

Bu sahne senin yaşına uygun değildi. Daha önce izlemediğim için seni uyaramadım. Üzgünüm.  Bu görüntülerle birlikte zihninde   merak ettiğin bazı sorular oluşmuş olabilir. İhtiyaç duyduğun soruları cevaplamaya hazırım.”

7+ çocuklar için uygun olduğunu düşündüğünüz birkaç film veya dizi örneği verebilir misiniz?

Ferdinand (Arkadaşlık ilişkileri) – çizgi filmi, Neşeli Ayaklar( Ekip-İşbirliği)-Animasyon, Ters Yüz (Duygular)-Animasyon, Aslan Kral (Arkadaşlık, İşbirliği, yas süreci),  Özgür Ruh (spirit) (Birey olmanın önemi-özgürlük, empati)- Animasyon, Mucize (Wonder)- Farklılıklara saygı, Charlie nin çikolata fabrikası-İyi insan olmak, Ejderhanı nasıl eğitirsin-Çocuk eğitimi

7 yaş altı çocuklar için ekran sınırı nasıl konulmalıdır?

7 yaş altındaki çocuklar için olabildiğince az ekranla vakit geçirmek çok önemlidir. Bu yaş aralığı için ekran saatini yalnızca etkinlik yapılan programları takip etmek için kullanılabilir. Örneğin bay becerikli tarzı programlarla, çocuğunuzla materyallerini hazırlayıp etkinlik saati olarak değerlendirebilirsiniz. Bunun dışında gündüz saatinde basit kısa bir çizgi film süresi kadar vakit geçirebilir.

Çocuğunuza önceden televizyon, bilgisayar ve telefonun dahil olduğu tüm teknoloji ürünleri dahil ortalama süresi iletilir.

Sürenin bitmesine “5” dakika kala hazırlanması için hatırlatılır. Başlangıç ve bitiş saatlerine  alarm  kurulabilir. Çocuk sürenin bitmesine rağmen ekran başından kalkmakta zorlanıyorsa mutlaka alternatif oyunlar, çalışmalar, etkinlikler sunulması önemlidir.

Örnek: “Ahmet sürenin bitmesine 5 dakikan kaldı. Sonrasında birlikte yürüyüş, kutu oyunu, yemek yapma veya senin belirleyeceğin bir oyunu, ya da senin belirlediğin etkinliği birlikte yapabiliriz. “

Çocuğunuza önceden bildirdiğiniz bir görevi yapmasını da söyleyebilirsiniz. Ör: Yemek masasını hazırlama, kirlilerini kirli sepetine atma, odasını düzenleme,  eşyaların tozunu alma, taşıyabileceği bir eşya isteme vb

Mahremiyet denilen sahnelerin varlığı çocuğu psikolojik olarak nasıl etkiler? Çocuk için uygun olmayan dizi-film çocuğun ilerleyen hayatında nasıl etkili olur?

Mahremiyet ile ilgili olarak öncelikle çocuğun mahremiyet eğitimi kavramını algılayabilecek düzeyde olması çok önemlidir. Bu dönemden önce çocuğu bu tarz film ve dizilerden uzak tutmamız gerekmektedir.

Bu duruma maruz kalan çocuğun korku ve kaygı duygularını tetikleyerek takıntılara sebep olabilir. Her şeyi normalize etmesine neden olacağı için sınır problemi yaratır.  İyi dokunuş ve kötü dokunuş kavramlarını ayırt etmede güçlük yaşayabilir. Merak duygusunu yaşına uygun olmayan başlıklara yönelebilir, deneyimlemek isteyebilir. Dikkat dağınıklığı, içe kapanma ve  riskli davranışlara ( bağımlılıklar, kendine veya başkalarına zarar verme) eğilim artabilir.

7+13+18+ içerikli filmlerde dikkat etmemiz gereken konu ne olmalıdır?

Dikkat etmemiz gereken konu filmin başında yaş sınırı yazıyor olsa da siz önceden bir hızlıca tarama yapabilirsiniz. İzlemiş olan ebeveyn yorumlarını okuyabilirsiniz. Faydalı olacağını düşündüğünüz bir yapım olması önemlidir..

Cinsellik, Şiddet, bağımlılığa özendirme, ayrımcılık, korkuyu tetikleyen vb konulara dikkat etmeliyiz.

Olası bir teknoloji bağımlılığının önüne geçmek için koymamız gereken sınırlar nelerdir?

Aile içi tutarlı davranışların sürdürülmesi, her iki ebeveynin de bu konudaki net tavrının çocuğa yeterli biçimde anlatılmış olması önemlidir. Ardından aile içi sohbetlerin, ev içi aktivitelerin arttırılması gereklidir. Dijital bir etkinlikte ise beraber katılım sağlanıp içerik ile ilgili çocukla birlikte yorumda bulunma ve  sohbetler etkili olabilir.

Özetle; alternatif etkinlikler, oyunlar, çalışmalar sunmak önemlidir.

Sürenin bittiğini hatırlatmak için; kum saati, bitiş saatine  sticker yapıştırmak, sürenin sonuna sevdiği şarkıyı çalmak veya  alarm kurmak vb. işe yarayabilir.

Özellikle 5 yaş altı çocuklar için uyku öncesi ekrana bakmak ne gibi sorunlar yaratır?

Gece ekrana baktığımız anki durum, sabah güneşi gördüğümüz anki durumla eş değerdir. Göz kamaşır ve ardından vücuda uyku sinyalini veren melatonin hormonunun salgılanması durur. Akıllı telefon ışığı, melatonin üretimini bozar ve tıpkı jet lag gibi uyku döngüsünün bozulmasına neden olur. Çocuğun hem fiziksel hem de psikolojik gelişimi için önemli olan uyku döngüsünün bozulması çocuğu olumsuz etkiler.

Ekranda izlenenler çocuğun zihninde 1-2 saat kaldığı için; uykusuzluk, dikkat bozukluğu, kabus görme, yorgunluk, istemsiz kas hareketleri vb durumlara sebep olabilmektedir.

Özellikle bebeklik döneminde, üç boyut algısının oluşmasını olumsuz etkilemektedir.

Son olarak ailelere seçilen filmler ve ekran süreleriyle ilgili tavsiyeleriniz nelerdir?

-Ebeveynlerin iyi bir medya okur yazarlığının olması doğru filmin seçilmesinde önemli etkisi olur. Seçilen film çocuğun yaş gelişimine uygun olmalıdır. 7-8 yaşından önce beyin ve görme sinirleri arasındaki bağlantıların çoğu çocukta henüz gelişmekte olduğu için az detayların, az soyut kavramların yer aldığı filmler, çizgi filmler bu noktada iyi gelebilir. Filmleri ailenin daha önceden izlemesi önerilir. Sürenin yaşı kadar olması ( 10 yaş için ortalama “100” dakika gibi). Ancak başlatılan film sonlandırılana kadar izlenmesi önerilir. Film izledikten sonra belirlediğiniz sorularla tartışma-paylaşma yapılması verimli olması açısından önemlidir. Çocuğun önerdiği film uygunsa öncelik çocuğun olmalıdır. Önce Ödev ve sorumluluklar  yerine getirilmeli sonra film izlenmelidir.

Abdülkadir Özbek kimdir?

1983 Ankara doğumludur. 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi İktisat Bölümü’nden mezun olduktan sonra Ankara Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi ve Kariyer Danışmanlığı Bölümü’nde yüksek lisans yapmıştır. İşletme Bölümü alanında da doktora çalışmasına devam etmektedir.
Üniversite öğrencisi iken 2004 yılında Personal Development Academy (Kişisel Gelişim Akademisi) şirketini kurmuştur. Halen aktif olan PDA Danışmanlık şirketi şu ana kadar 400.000’den fazla kişiye eğitim vermiştir.
Şu ana kadar Türkiye’nin 81 ilinde 220.000’i aşkın kişiye eğitim vermiştir.
Türkiye’de 104 üniversitede eğitim veren ilk ve halen tek eğitimcidir.
2014 yılında Microsoft ve Sebit’in Türkiye’deki ilk ve tek proje okulu olan Vizyon Kolejini kurmuştur.
Özbek şu anda Microsoft’un bini aşkın proje okulu içerisinde en iyi proje okulu olarak gösterdiği Vizyon Kolejinde yönetim kurulu başkanı olarak görev yapmaktadır.

Bende kendisine bu denli faydalı bilgileri bizimle paylaştığı için bir kez daha teşekkür ederek yazımı sonlandırıyorum.

Latte

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer yazılar

Aramak istediğinizi üstte yazmaya başlayın ve aramak için enter tuşuna basın. İptal için ESC tuşuna basın.

Üste dön
%d blogcu bunu beğendi: